«آخرین بیعت با وارث آسمانی غدیر»

مژده ای دل كه دگـر باره شده فصل بهـار     ز گـل و لالـه شده روی زمیـن لاله نگـار

آمده عید غدیـر آنكـه در آن ز امر خـدا         شـرع بر پایـه‌ی كامل بگرفتـه است قـرار

احمدبن حمبل:

نیامده است برای كسی از اصحاب رسول خدا از فضائل آنقدر كه درباره‌ی علی بن ابیطالب آمده است.

 سند: مستدرك حاكم 3/107

پیامبر:

اوّل كسی كه داخل بهشت می‌شود علی بن ابیطالب است.

 سند: أرجح‌المطالب 661

پیامبر اسلام:

بدرستیكه بر صراط راه دشوار و سختی است كه كسی مجاز به عبور از آن نمی‌باشد مگر به داشتن جواز از علی بن ابیطالب (ع).

سند: تاریخ بغداد 10/357

 محمّد (ص):

هیجدهم ذیحجه مصادف است با فرخنده روز مبارك و خجسته‌ی غدیر خم، عید بزرگ مسلمین، عید بزرگ خدا، عید آل محمّد، عید معهود، عید میثاق مأخوذ و جمع مشهود، عیدی كه شناسنامه‌ی آن سماوی و ملكوتی و الهی است، همان عید كه «مفضّل بن عمر گوید»، به «حضرت صادق (ع)» عرض كردم: مسلمین چند عید دارند؟ فرمود: چهارعید (سند این خبر، كتاب خصال شیخ صدوق است)، عرض كردم: دو عید «فطر» و« قربان» و عید «جمعه» را می‌دانم، عید چهارم كدام است؟ «فَقالَ لی اَعْظَمُها و اشرفها یَوْم الثامن عشر من ذی‌الحجه»، پس فرمود: بزرگترین و شریف‌ترین عیدها روز هیجدهم ذیحجه است، و «هُوَ الیوم الذی»، آن روزی است كه «اَقامَ فیه رسول الله صلّی الله علیه و آله، امیرالمؤمنین (ع) وَ نَصَبَهُ للناس عَلَماً»، رسول خدا در آن روز «علی (ع)» را به پا داشت و او را امام و رهبر برای مردم قرار داد. گوید عرض كردم در چنین روزی وظیفه‌ی ما چیست؟ فرمود: بر شما است كه آنروز را برای شكر و حمد خداوند روزه بگیرید، با اینكه خداوند در همه وقت شایسته‌ی سپاسگزاری است و همچنین همه‌ی پیغمبران، اوصیاء خود را دستور دادند كه روز معرفیِ جانشین را روزه بگیرند و رسماً عید قرار دهند (گرچه امروزه رسم بر این شده كه عید می‌گیرند و افطار می‌كنند) و هر كس این روز را روزه بدارد، افضل از عبادت شصت سال است؛ در هر صورت عید غدیر خم است و هر چه از مقامات آن بگوئیم كم است. در همین كتاب «خصال شیخ صدوق» دارد كه «امام موسی بن جعفر الكاظم (ع)» فرمود كه رسول خدا (ص) فرمودند: خداوند از هر چیز چهار چیز را اختیار فرمود: (حقیر ترجمه‌ی فارسی آنرا می‌گویم چون می‌خواهیم در خصوص ماجرای غدیر خم وارد شویم ولی این خبر هم جالب بود و شنیدنی، مخصوصاً برای طالبان احادیثِ بِكر) فرمود: اختیار كرد از فرشتگان، «جبرائیل» و «میكائیل» و «اسرافیل» و «ملك‌الموت» را و اختیار كرد از پیامبران برای جهاد با شمشیر چهار نفر را، «ابراهیم» و «داوُد» و «موسی» و مرا و اختیار كرد چهار خاندان را كه فرمود: بدرستیكه خداوند، «آدم» و «نوح» و خاندان «ابراهیم» و خاندان «عمران» را بر جهانیان برگزید و اختیار كرد از شهرها چهار شهر را، پس فرمود: قسم به «تین» و «زیتون» و «طور سینین»، و این «بلد امین». پس مقصود از تین، «مدینه» و از زیتون، «بیت المقدّس» و از طور سینین «كوفه» و از بَلَدِ امین، «مكه» است. و اختیار كرد از زنها چهار زن را: «مریم دختر عمران» و «آسیه دختر مَزاحم (زن فرعون)» و «خدیجه دختر خویلد» و «فاطمه دختر محمّد (ص)» و اختیار كرد خداوند از اعمال حج چهار عمل را، «قربانی كردن» و «صدا به لبّیك بلند كردن» و «احرام» و «طواف» را و اختیار كرد از ماه‌ها چهار ماه را: «رجب» و «شوّال» و «ذیقعده» و «ذی‌حجّه» را و خداوند اختیار فرمود از روزها چهار روز را: روز «جمعه» و روز «ترویه (هشتم ذیحجّه كه حاجیان توشه‌ی آب برمی‌دارند)» و روز «عرفه (نهم ذیحجّه از هر سال هجری قمری و نام كوهی است نزدیك به مكّه)» و روز «قربان (دهم ذیحجّه كه حاجیان در مكّه قربانی می‌كنند و نام دیگرش اضحی است)»، به هر حال همان نحو كه ملاحظه می‌كنید و در این روایت آمده بود ماه ذیحجّه از ماه‌های انتخابی خداوند است و ذات اقدس حضرت اله نگاه ویژه به ماه ذی‌الحجّه دارد و شاید علّت آن هم اِكمال دین و اِتمام نعمت باشد كه خدا در قرآن می‌فرماید كه وقوع آن در این ماه بوده است به شرحی كه در مقام بیان آن هستیم ان شاء الله.

سزاوار است قبل از بیان واقعه‌ی غدیر عرض كنیم كه مناسبتهای مهمّی در ایّام غدیر وجود دارد و هر كدام فضیلت و افتخاری برای شیعیان است و به اختصار ذكر می‌كنیم تا مسلمانان نسبت به تعظیم آن اهتمام ورزند. همانطور كه در اكثر كتب شیعه و اهل سنّت نقل شده است، از تاریخ «هیجدهم» تا «بیست و پنجم» ذیحجّه، علاوه بر قضیه‌ی مهمّ غدیر، هفت رویداد پر بركت اتّفاق افتاده است:

 1-     ازدواج آسمانی حضرت علی و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله علیها

2-     خطبه‌ی خلافت حضرت علی (ع)

3-     بخشش انگشتری به سائل در نماز و نزول آیه‌ی ولایت

4-     عقد اُخُوَّت میان رسول خدا (ص) و حضرت علی (ع)

5-     حدیث بساط

6-     روز مباهله و نزول آیه‌ی مباهله

7-     نزول سوره‌ی هل اتی

خداوند توفیق درك بركات و فضائل این ماه ذیحجّه را به همه‌ی مردم مسلمان چه در ایران و چه در دیگر كشورهای اسلامی عنایت فرماید. آمین.

حال واقعه‌ی غدیر را از زبان «حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام» نقل می‌كنیم به سند كتاب عظیم «بحارالانوار» جلد 37 ؛ شیخ بزرگوار «طبرسی رضوان الله علیه» در كتاب «احتجاج»، به سند خود از امام باقر (ع) روایت كرده كه آن حضرت فرمودند: «رسول خدا (ص)» در مدینه، تمام شرایع و احكام (به جز حج و ولایت) را ابلاغ فرمود و برای ابلاغ این دو از مدینه حج گزارد، «جبرئیل» نازل شد و به حضرت عرضه داشت:‌ یا محمد، خدا (جل اسمه) تو را سلام می‌رساند و می‌فرماید: من هیچ پیغمبری از پیامبرانم و هیچ رسولی از رسولانم را قبض روح نكردم، مگر بعد از كامل شدن دینم و تأكید حجتم، و اكنون دو فریضه (از دین) بر عهده‌ی تو باقی مانده كه مردم به آنها نیاز دارند و باید به قوم خود برسانی: اوّل فریضه‌ی حج و دوم فریضه‌ی ولایت و خلافت پس از خودت، همانا من زمینم را از حجّت خالی نگذارم و نمی‌گذارم. 
امام باقر (ع) در ادامه‌ی سخنان خود فرمود: پس رسول خدا به همراهی مردم از مدینه به سمت مكه حركت كردند، مردم با دقّت تمام به حركات رسول خدا توجه می‌كردند تا مانند آن حضرت اعمال حج را بجای آورند، پیامبر اعمال حج را انجام داد و تعداد كسانی كه به همراهی حضرت برای ادای مناسك حج آمده بود به «هفتاد هزار نفر» می‌رسید، به عدد اصحاب «حضرت موسی (ع)» در زمانی كه از بنی‌اسرائیل برای هارون بیعت گرفت، بیعتی كه مردم پس از آن شكستند و گوساله و سامری را پیروی كردند. هنگامی كه رسول خدا (ص) به موقف رسید جبرئیل از طرف خدای بزرگ فرود آمد و عرضه داشت: ای محمّد! خدا تو را سلام می‌رساند و می‌فرماید: همانا وفات تو نزدیك شده و مدّت عمر تو سر آمده و من تو را به چیزی (مرگ) فرود می‌آورم كه نه چاره‌ای از آن هست و نه گریزگاهی، پس پیمان خود را بسپار، و وصیت خود را عرضه دار و تمام آنچه از علم و میراث علوم پیامبران قبلی و سلاح و تابوت و تمام آیات انبیا كه نزدت موجود است به وصی و خلیفه‌ی پس از خودت، حجّت بالغه‌ی من بر آفریدگانم، «علی بن ابیطالب» بسپار؛ پس علی (ع) را به عنوان عَلَمِ هدایت در میان مردم برپا دار و عهد و میثاق و بیعتش را تجدید كن و بیعتم را كه از آنان گرفته‌ای و میثاق مرا كه از آنان ستانده‌ای به یادشان بیاور و پیمانی را كه به ایشان عرضه كرده كرده‌ای (ولایت ولیّم، مولایشان و مولای هر مؤمن و مؤمنه، علی بن ابیطالب) به آنان تذكر ده، من هیچ پیغمبری از پیغمبرانم را قبض روح نكردم مگر پس از كامل كردن دینم و تمام ساختن نعمتم به ولایت دوستانم و دشمنی دشمنانم و این، كمال توحید و دین من، و اتمام نعمت من بر بندگانم به پیروی ولیّم و اطاعت وی می‌باشد و این از آن رو است كه من زمینم را بدون سرپرستی كه حجّت من بر خلایق باشد نمی‌گذارم، پس امروز دینتان را برایتان كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم (مائده ـ 3) و اسلام را به عنوان دین برای شما پسندیدم، به واسطه‌ی ولی من و مولای هر مؤمن و مؤمنه، علی بنده‌ام و وصی پیامبرم و خلیفه‌ پس از حضرتش و حجّت بالغه‌ی من بر خلایقم، كه طاعت او به طاعت محمّد پیامبرم همراه است و اطاعت او و اطاعت محمّد، با اطاعت من همراه است، هر كه او را اطاعت كند مرا اطاعت كرده و هر كه او را عصیان نماید مرا عصیان نموده است، او را عَلَم میان خود و خلقم قرار دادم، هر كه او را (به امامت) بشناسد مؤمن باشد و هر كه او را انكار كند كافر است و هر كه كسی را در بیعت با او شریك سازد، مشرك است و هر كه مرا با ولایت او ملاقات كند، داخل بهشت شود و هر كه مرا با دشمنی او ملاقات كند، داخل آتش گردد؛ پس ای محمّد، علی را عَلَم (هدایت) برپا دار و از آنان بیعت بگیر و عهد و میثاق مرا با آنان تجدید نما كه من تو را به نزد خود قبض روح می‌كنم و به سوی خود فرا می‌خوانم.

امام باقر (ع) در دنباله‌ی روایت فرمود: رسول خدا (ص) نگران شد كه قوم او و منافقین كه در بین حضور داشتند، متفرّق شوند و به جاهلیّت بازگردند، چرا كه دشمنی آنها را می‌دانست و آگاه بود كه چه كینه و دشمنی در درون خود نسبت به علی (ع) دارند از اینرو، پیامبر از جبرئیل درخواست كرد تا از خداوند بخواهد كه پیامبر را از فتنه‌ی مردم در امان خود بگیرد، پیامبر منتظر بود كه جبرئیل، عصمت الهی از فتنه‌های منافقان را از جانب خدای بزرگ بیاورد، از این جهت، ابلاغ پیام الهی را به تأخیر انداخت، تا اینكه به «مسجد خیف» رسید. جبرئیل، در مسجد حنیف بر پیامبر فرود آمد و به ایشان امر نمود كه آنچه را از سوی خداوند آورده انجام دهد، امّا از حفظ و عصمت الهی سخنی به میان نیاورد. پیامبر فرمود: ای جبرئیل من از تكذیب مردم نگرانم كه گفته‌های مرا در مورد علی (ع) قبول ننمایند، لذا حركت كرد تا به غدیر خم (در نزدیكی جحفه) رسید، در محل غدیر خم، جبرئیل در حالی به خدمت رسول خدا (ص) رسید كه پنج ساعت از روز سپری شده بود و به آن حضرت عرض كرد: ای محمّد، خدا تو را سلام می‌رساند و می‌فرماید: ای رسول، آنچه را از جانب پروردگارت به تو نازل شده (در مورد علی علیه السّلام به مردم ابلاغ كن و اگر چنین نكنی، رسالت او را (به اتمام) نرسانده‌ای و خدا تو را از مردم حفظ می‌كند (مائده ـ 67)، اوّلین مسافران كاروان، به جحفه رسیده بودند، جبرئیل به پیامبر عرض كرد تا امر نماید كه هر كه جلو رفته برگردد و هر كه هنوز به غدیر خم نرسیده، بیاید و همه آنجا توقف كنند تا در آنجا علی (ع) را به عنوان جانشین خود و عَلَم هدایت معرفی نماید و آنچه را كه خدا در مورد علی (ع) نازل فرموده بدانها برساند و به پیامبر (ص) خبر داد كه خدا او را از فتنه‌ی مردم حفظ می‌كند. پیامبر خدا در این هنگام كه عصمت الهی نازل شد به منادی امر فرمود كه در میان مردم ندا كند: (الصلاة الجامعة) و به پیش رفتگان فرمان بازگشت و به عقب ماندگان فرمان توقف دهد و طرف راست جاده را تا كنار «مسجد الغدیر» (مسجدی كه در محل وقوع واقعه‌ی غدیر خم بنا شده و تا زمان شهید اوّل (قرن هفتم) موجود بوده چنانكه شهید اول در برخی از كتب خود به وجود آن اشاره كرده است) خالی نمایند و این را «جبرئیل» از جانب خدای (جل جلاله) امر كرده بود، در آن محل، چند درخت بود، پیامبر امر فرمود كه در زیر سایه‌ی آن درختان سنگهائی به شكل منبر برایشان نصب نمایند تا بر مردم مشرف باشد. آنها كه جلو رفته بودند بازگشتند و آنها كه نرسیده بودند، آمدند و در همانجا ماندند، رسول خدا بر فراز آن منبر ایستاد و فرمود: (به خوانندگان عرض می‌كنم اگر بخواهیم تمام خطبه‌ی غدیر را بیاوریم مطوّل می‌شود، لذا به اختصار فرازهائی از آنرا می‌آوریم) «بسم الله الرّحمن الرّحیم»، حمد و ستایش پروردگاری را سزاست كه در عظمت یكتا و در وحدانیّت بی‌همتا است، سلطنت او با عظمت و در اداره‌ی امور خلایق، مقتدر و به همه‌ی مخلوقات، دانا و در همه جا حاضر و ناظر و قدرت او بر همه‌ی موجودات غالب است، او قهّاری است كه هر طاغی سركش را از پای در می‌آورد و هر شیطان متمرّد را هلاك می‌گرداند... یگانه‌ای است بی‌نیاز... اوست می‌میراند و حیات می‌بخشد، تهیدست می‌كند و بی‌نیاز می‌گرداند، می‌خنداند و می‌گریاند، نزدیك می‌كند و دور می‌نماید، باز می‌دارد و عطا می‌فرماید، دعا را اجابت می‌فرماید و عطای خود را زیاد می‌گرداند، هیچ كاری بر او دشوار نیست، در فریادرسی بیچارگان ملول نمی‌شود، ولی نعمت جهانیان است در آسایش و سختی و در همه حال او را ستایش می‌كنم، من به او ایمان دارم و فرشتگان و كتابهای آسمانی و پیامبرانش را تصدیق می‌كنم... اعتراف می‌كنم به بندگی خودم و گواهی می‌دهم به خداوندی او و انجام می‌دهم آنچه را كه به من وحی فرماید، اگر خودداری نمایم از ابلاغ آنچه به من وحی شده می‌ترسم به بلائی مبتلا شوم كه احدی نتواند از من دفع نماید... او به من اعلام فرموده كه اگر نرسانم آنچه وحی شده، تبلیغ رسالت نكرده‌ام و خداوند ضمانت نموده مرا حفظ فرماید و او برای حفاظت من كافی است، خداوند بر من وحی فرستاده چنین: «بسم الله الرّحمن الرّحیم، یا ایّها الرّسول بلّغ ما انزل الیك من ربّك (فی علیٍّ) و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمك من النّاس (مائده ـ 67)»، یعنی ای پیغمبر برسان آنچه را كه فرستاده شد به سوی تو از پروردگارت و اگر انجام ندهی، تبلیغ رسالت نكرده‌ای و خدا تو را از شرّ مردم حفظ خواهد نمود. ای مردم در ابلاغ آنچه بر من وحی شده كوتاهی نكرده‌ام و برای شما سبب نزول این آیه را بیان می‌نمایم؛ جبرئیل (ع) سه بار بر من نازل شد و سلام پروردگار را به من ابلاغ نمود و مرا مأمور نمود كه در این محل بایستم و آنچه را وحی آورده به شما ابلاغ نمایم، تا بر هر سفید و سیاه اعلام كنم كه علی‌بن‌ابیطالب برادر من و وصی من و جانشین من و امام بعد از من است و مقام او نسبت به من مانند مقام هارون نسبت به موسی است، جز آنكه پیغمبری بعد از من نخواهد آمد و او بعد از من رسول و رهبر شماست و این فرمان را خداوند تبارك و تعالی صادر فرموده است. این آیه‌ی كتاب خداست در سوره‌ی «مائده آیه‌ی 55»: اینست و جز این نیست ولیّ شما خدا و رسول او هستند و آنانكه ایمان آورده‌اند و اقامه‌ی نماز می‌نمایند و در حال ركوع زكات می‌دهند، و علی بن ابی‌طالب اقامه‌ی نماز نمود و در حال ركوع زكات داد و او در هر حال رضای خداوند را طلب می‌كند. ای مردم آگاه باشید كه خداوند علی را سرپرست و پیشوا بر شما قرار داده و اطاعت او را بر مهاجر و انصار و همه‌ی مردم واجب فرموده است، شهری و بیابانی، عرب و عجم، بنده و آزاد، كوچك و بزرگ، سفید و سیاه، هر كه خدا را می‌پرستد باید فرمان علی را اطاعت كند و گفتار او را تصدیق نماید و امر او را انجام دهد. محروم از رحمت حق است كسی كه مخالفت كند او را و مشمول رحمت پروردگار است كسی كه از او پیروی كند، مؤمن است كسی كه او را به این مقام الهی، تصدیق نماید، ای مردم هیچ عملی نیست مگر آنكه خداوند آنرا به من آموخته و من آنرا به علی، رهبر پرهیزكاران آموختم و او رهبر بزرگ و آشكار شماست... ای مردم مبادا علی را تنها بگذارید و از او دوری كنید و از رهبری او سرپیچی نموده و تكبّر ورزید، او تنها كسی است كه شما را به سوی حق هدایت می‌نماید و به حق عمل می‌كند و باطل را محو می‌نماید و شما را از آن باز می‌دارد و از ملامت ملامت‌كنندگان در راه خدا بیمی ندارد... ای مردم علی اول كسی است كه ایمان به خدا و رسول او آورد و برای حفظ جان رسول خدا، جان‌بازی نمود... او اول كسی است كه با رسول خدا، پروردگار را عبادت می‌كرد هنگامی كه احدی از مردان غیر از او با من خدا را را عبادت نمی‌كرد... پیامبر در ادامه‌ی خطبه‌ی غدیر خم می‌فرماید: ای مردم علی را بزرگ شمارید كه خداوند او را فضیلت داده و به او روی آورید كه خداوند او را به خلافت منصوب نموده است، ای مردم علی رهبر شما از طرف خداست و خداوند هرگز نمی‌پذیرد عذر كسی را كه منكر رهبری او باشد... هر كس فرمان خداوند را درباره‌ی رهبری علی رد كند بر خداست كه او را عذاب نماید به عذاب دردناكی كه هرگز پایانی برایش نباشد، پس ای مردم بترسید از اینكه مخالفت با علی كنید كه در این صورت به آتشی كه هیزم آن سنگ و اندام گنهكاران باشد مبتلا خواهید شد، ای مردم به خدا سوگند، فرستادگان خدا، همه به رسالت من بشارت داده‌اند و من خاتم پیغمبرانم و حجّت خدا بر تمام مخلوقات زمین و آسمانها می‌باشم، هر كس در مرتبت من شك كند پس او كافر است و به كفر زمانِ جاهلیت خواهد بود و هر كس امروز در قسمتی از گفتارهای من شك كند محقّقاً در همه‌ی گفتارهای من شك خواهد داشت و مأوایش جهنّم است... ای مردم برتری دهید علی را چرا كه او بعد از من افضل بر همه‌ی مردم از مرد و زن می‌باشد... خداوند روزی خلایق را به سبب ما فرستاده و نظام آفرینش را به واسطه‌ی ما پایدار فرموده است، در اینجا پیغمبر با تأكید دو بار فرمود: دور از رحمت خداست، دور از رحمت خداست، غضب خدا بر اوست، غضب خدا بر اوست، كسیكه گفتار مرا رد كند و رهبری علی را قبول ننماید، آگاه باشید كه جبرئیل از جانب خدا به من خبر داده كه خداوند فرموده است: هر كس كه علی را دشمن بدارد و پیشوائی او را قبول ننماید لعنت و غضب من بر او باد... بترسید از خدا اگر با علی مخالفت نمائید... ای مردم، علی در كنار خدا و طرفدار حق است و خداوند در كتاب خود (سوره‌ی زمر آیه‌ی 56) فرموده است: متمرّدین هنگام مرگ حسرت و اندوه می‌برند كه چرا از طرفداری حق دوری كرده‌اند، ای مردم در فهم معانی قرآن دقّت و تأمّل نمایید، آیات كتاب خدا را بفهمید، به محكمات آن توجه داشته باشید و در متشابهات پیروی از هوای نفس نكنید، به خدا سوگند هرگز روشن نمی‌نماید بر شما نواهی قرآن را و واضح نمی‌كند بر شما تفسیر كتاب خدا را به جز كسی كه من دست او را گرفته‌ام و نزد خود قرار داده‌ام و بازوی او را بلند كرده‌ام و اعلام می‌كنم: هر كه من پیشوای او هستم، علی پیشوای او می‌باشد و علی برادر من و وصیّ من است و رهبری او بر شما از جانب پروردگار اعلام شده كه بر من وحی گردیده است. ای مردم بدانید علی و پاكان از اولاد من، سنگینی و ثقل كوچكتر و قرآن ثقل بزرگتر است و هر كدام از آنها خبردهنده‌ی یكدیگرند و مطابقت با هم دارند و هرگز از هم جدا نخواهند شد تا در قیامت بر من وارد شوند.

ای مردم علی و پاكان از اولاد من، امین خداوند در میان مردم هستند و آنها فرمانروا در زمین می‌باشند، آگاه باشید كه من امر رسالت را ادا كردم، آگاه باشید كه آنچه باید برسانم رساندم، آگاه باشید كه امیرالمؤمنین غیر از برادرم علی نیست و این منصب بعد از من بر احدی غیر از علی نخواهد بود.

آنگاه رسول الله بازوی علی (ع) را گرفت و بلند نمود و به حدّی بالا برد كه پاهای علی (ع) محاذی زانوی پیامبر (ص) قرار گرفت و فرمود: ای مردم این علی برادر من و وصی من و مخزن دانش من و جانشین من بر امّت و مفسّر كتاب خداوند عزّوجلّ می‌باشد، او جانشین رسول خدا و امیرمؤمنان می‌باشد، آنچه می‌گویم از نزد خود نمی‌گویم، به فرمان خداوند آفریدگارم می‌گویم، خدایا دوست بدار هر كس كه علی را دوست بدارد، دشمن بدار هر كه علی را دشمن بدارد، دور گردان از رحمت خود آنهائیكه انكار كنند رهبری او را، غضب فرما بر كسانی كه غضب كنند حقّ او را (ملاحظه دارید كه چه‌طور پیامبر، آنچه بعد از خود واقع خواهد شد را می‌داند و لذا هر چه می‌تواند در حقّ علی (ع) می‌گوید ولی باز پس از رحلت پیامبر كردند آنچه نمی‌بایست می‌كردند در حقّ علی...)، آنگاه پیامبر فرمود: خدایا تو این فرمان را بر من نازل فرمودی و رهبری امّت را بعد از من مخصوص علی ولیّ خود قرار دادی و دستور دادی كه به بیان آن مردم را آگاه نمایم و او را به رهبری منصوب گردانم و به این سبب دین را بر بندگانت كامل فرمودی و نعمت را بر آنها تمام گردانیدی و از بندگانت به داشتن دین اسلام راضی شدی و فرمودی در سوره‌ی «آل عمران آیه‌ی 85»: هر كس دینی غیر از اسلام اختیار نماید هرگز از او قبول نخواهد شد و در آخرت از زیانكاران است، پروردگارا تو را شاهد می‌گیرم و شهادت تو بر من كافی است كه من فرمان تو را رساندم.

ای مردم خداوند عزّوجلّ به سبب رهبری علی دین شما را كامل فرمود، پس كسانی كه به رهبری او و فرزندان من كه از صلب او هستند و بعد از او در مقام او قرار خواهند گرفت و تا روز قیامت رهبر امّت می‌باشند نگروند، روز قیامت كه بر خداوند وارد شوند، اعمال آنها باطل و تباه گشته است و در آتش منزل و مأوای ابدی خواهند داشت و تخفیفی از عذاب بر آنها نخواهد بود و مورد نظر لطف قرار نخواهند گرفت، ای مردم این علی بهتر از شما مرا یاری می‌كند و از شما نزد من سزاوارتر و نزدیكتر و عزیزتر است و خداوند عزّوجلّ و من از او راضی هستیم.

هیچ آیه‌ی رضایتی در قرآن نازل نشده مگر درباره‌ی او و هیچ كجا خطاب بر مؤمنین نشده مگر از او شروع شده و هیچ آیه‌ی مدحی در قرآن نازل نشده مگر در مورد او، و شهادت به بهشت در «سوره‌ی هل اتی» داده نشده مگر برای او و برای احدی غیر او آن سوره نازل نشده و غیر از او را مدح نفرموده است.

آنگاه رسول خدا در ادامه‌ی خطبه‌ی غدیر خم می‌فرماید: ای مردم، او یاری كننده‌ی دین خدا و جدال كننده از جانب رسول خدا است، او پرهیزكار و پاكیزه و راهنما و راه یافته است، پیغمبر شما بهترین پیامبران و جانشین او بهترین جانشینان و فرزندان او بهترین اوصیاء می‌‌باشند، ای مردم نسل هر پیغمبری از صلب اوست و نسل من از صلب علی خواهد بود، ای مردم شیطان با حسد ورزی، آدم را وسوسه كرد و سبب خروجش از بهشت شد، مبادا شما به علی حسادت كنید كه اعمالتان باطل شود و قدم‌هایتان بلغزد... بدرستیكه دشمن نمی‌دارد علی را مگر كسی كه بدبخت است و دوستی با علی نمی‌كند مگر كسی كه پرهیزكار است و ایمان به علی نمی‌آورد مگر كسی كه ایمان خود را از برای خدا خالص گردانیده باشد. به خدا سوگند كه سوره‌ی عصر در مورد علی نازل شده، آنجا كه می‌فرماید: قسم به عصر كه بشر در زیان‌كاری است مگر كسانیكه ایمان به خدا آورند و عمل شایسته انجام دهند و سفارش نمایند به پیروی از حق و توصیه نمایند به صبر و شكیبائی.

ای مردم خدا را گواه می‌گیرم كه مأموریت خود را انجام داده‌ام و فرمان خدا را به شما رساندم (وَ ما عَلَی الرّسُولِ اِلَّا الْبَلاغُ المبین (سوره‌ی 24 ـ آیه‌ی 54) ای مردم از خدا بترسید و آنچه را كه حق پرهیزكاری است عمل نمائید تا مسلمان بمیرید، ای مردم ایمان بیاورید به نوری كه نازل شده به رسول او قبل از آنكه اعمالتان ناچیز شود و صورتهایتان به حسرت به عقب برگردد (در اینجا رسول خدا در غدیر خم قبل از آنكه امام عصر ما آمده باشد از او یاد می‌كند و نام او را بر زبان جاری می‌سازد) و می‌فرماید: ای مردم نور مطلق از جانب خداوند می‌باشد و آن نور در من قرار گرفته است و بعد از من در علی می‌باشد (شما خوانندگان عزیز می‌دانید در همان عصر و زمان، كسان دیگری غیر امام علی (ع) هم بودند و به پیامبر حتی نزدیك بودند ولی این‌چنین پیامبر از نور حق در خودش و علی و فرزندان علی یاد می‌كند و این بی‌نظیر است) و بعد از علی در نسل او خواهد بود تا زمان حضرت قائم مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آن كسیكه حق را آشكار نماید و حقّ از دست رفته‌ی ما را به ما برگرداند (یعنی امام عصر حضرت آقا حجّه ابن الحسن)... ای مردم بعد از من و به زودی، رهبرانی شما را به آتش دعوت می‌كنند ولی آنها در قیامت حمایت نخواهند شد، ای مردم بدانید كه خداوند بزرگ و من از آن رهبران بیزاریم و بدانید كه آنها با یاران و طرفدارانشان در دركات پَست جهنّم جای دارند و متكبّران البته جایگاه بسیار بدی خواهند داشت... ای مردم، من رهبری امّت را به امانت به شما می‌سپارم و آن را به وراثت در فرزندان خود تا روز قیامت قرار می‌دهم، ای مردم آنچه مأمور به ابلاغ آن بودم به شما رساندم و این ابلاغ حجّتی است بر كسانیكه حاضرند و آنهائیكه غائب می‌باشند و كسانیكه شاهدند و حضور دارند و آنهائیكه حضور ندارند و كسانیكه متولّد شده‌اند و یا آنهائیكه متولّد نشده‌اند، پس باید حاضرین به غائبین و پدران به فرزندان تا قیامت این پیام را برسانند.

بعد پیامبر پیش‌بینی‌های درست و صحیح خود را از آینده بیان می‌كند و می‌فرماید: ای مردم به زودی امامت آسمانی به صورت زمامداری و كشورداری غصب می‌گردد. لعنت خدا باد بر غصب كنندگان و بر آنهائیكه غاصبین را یاری می‌نمایند... ای مردم خداوند شما را به حال خود واگذار ننموده كه هر چه بخواهید انجام دهید، این آزادی عمل برای آن است كه پاك از ناپاك جدا گردد و خداوند شما را به غیب آگاه ننموده است، ای مردم به خدا سوگند اهل شهرها هلاك نشدند مگر آنكه گفتار پیامبران خود  را تكذیب نمودند و خداوند هلاك می‌نماید كسانی را كه ستمكار باشند همانطور كه در كتاب خود نام آنها را ذكر فرموده است، ای مردم این علی امام و رهبر شماست و او از مواعید الهی می‌باشد و خدا بر آنچه وعده فرموده وفا می‌كند... ای مردم، خدا به من امر و نهی فرموده و من به علی امر و نهی نمودم و علی آگاه شد به آنچه خداوند به من امر و نهی فرموده است، پس بشنوید فرمان او را تا از غضب خدا ایمن شوید و اطاعت كنید امر او را تا رستگار شوید و از نهی او دوری كنید تا سعادتمند گردید و به میل او عمل نمائید و راه خود را از راه او جدا نسازید.

آنگاه پیامبر رمز‌گشائی از«سوره‌ی حمد» كه نجوای هرروزه‌ی مسلمانان جهان است می‌كند و می‌فرماید: ای مردم من صراط مستقیم الهی در میان خلایق هستم و من شما را به پیروی از فرمان خدا امر می‌كنم و بعد از من علی صراط مستقیم خداوند است و بعد از علی فرزندان من از صلب او رهبران امّت هستند و مردم را به پیروی از فرمان خدا دعوت نموده و در طریق حق راهنمائی می‌نمایند (آنگاه پیامبر برای اهمّیّت موضوع سوره‌ی حمد را در غدیرخم بازخوانی می‌كند)، بعد از آن می‌فرماید: ای مردم سوره‌ی حمد درباره‌ی من و علی و عترت من نازل شده و شامل حال آنها بوده و به آنها اختصاص دارد... آگاه باشید دشمنان علی از اهالی تفرقه و نفاق هستند... آگاه باشید دوستان علی از اهالی ایمان‌آورندگان به خدا هستند... ای مردم بدانید من ترساننده هستم و علی هدایت‌كننده، ای مردم من پیامبر هستم و علی جانشین من است (در اینجا مجدّداً پیامبر (ص) دلش برای مهدی موعود می‌تپد و به یاد او می‌افتد و نام او را در خواطر احیاء می‌سازد و مقامات كلیدی و حسّاس و آسمانی صاحب‌الأمر را بازگو می‌سازد تا كسانیكه بعدها می خواهند بر امام زمان خورده بگیرند و او را به حاشیه‌ی زندگی خود بفرستند، بدانند شناسنامه‌ی حضرت آقا «بقیّة الله الأعظم» در غدیر خم و توسّط رسول الله صادر شده و حتّی قبل از پیامبر بشارت او داده شده و همه در آرزوی او هستیم و چشم انتظار ظهورش كه به زودی خداوند امر فرجش را امضاء كند و عالَمِ كنونی را از این بدبختی و فساد و تباهی نجات مرحمت فرماید) بعد پیامبر می‌فرماید: آگاه باشید آخرین امام مردم هم از خاندان ما می‌باشد و او حضرت قائم، مهدی موعود است، آگاه باشید او (یعنی امام مهدی) بر كلّیه‌ی ملل با ادیان مختلف پیروز می‌گردد، آگاه باشید او (مهدی) از ظالمین انتقام می‌گیرد، آگاه باشید او (مهدی ـ عج) تمام دژها را فتح نموده و ویران می‌گرداند، آگاه باشید او مشركین را از هر نژاد و ملّتی باشند  نابود می‌نماید، آگاه باشید او (مهدی) انتقام خون دوستان خدا را می‌گیرد، آگاه باشید او یاور دین خداوند عزّوجلّ می‌باشد، آگاه باشید او كشتی‌بان دریای موّاج و سامان بخش زندگی متلاطم خلایق است، آگاه باشید او (حضرت مهدی) فضل و برتری دانایان و جهل و بی‌خردی نادانان را می‌داند، آگاه باشید او برگزیده‌ی خداوند و منتخب او می‌باشد، آگاه باشید او (مهدی علیه السّلام) وارث علوم است و علم او به تمام علوم احاطه دارد، آگاه باشید او گزارش دهنده‌ی فرمان خداوند عزّوجلّ می‌باشد و احكام الهی را روشن می‌نماید، آگاه باشید او (بقیه الله) راستگو و درست كردار است و در انجام امور پایدار و استوار می‌باشد، آگاه باشید امور خلایق به او تفویض شده است، آگاه باشید پیامبران گذشته همه به وجود او (مهدی موعود عج) بشارت داده‌اند، آگاه باشید او آخرین حجّت خداوند است و بعد از او (حضرت حجة ابن الحسن) حجّتی نخواهد بود و در جهان حقّی نیست مگر با او و علم و دانشی نیست مگر نزد او (منظور حقیقت و مخّ علم می‌باشد و الا ظاهر با فهم محدود و رایج است) آگاه باشید هیچكس بر او غلبه نمی‌نماید و كسی بر او پیروز نمی‌گردد، آگاه باشید او ولیّ خدا در زمین می‌باشد و حكم و فرمان او حكم و فرمان خداوند است و خداوند او را (یعنی امام زمان را) به اسرار آفرینش خود از پنهان و آشكار آگاه ساخته است، سپس پیامبر فرمود: ای مردم آنچه لازم بود برای شما روشن نمودم و به شما فهماندم و بعد از من علی آنچه لازم باشد به شما می‌فهماند. ای مردم پس از آنكه خطبه‌ی من پایان یافت، شما را به دست دادن و بیعت نمودن با علی دعوات می‌نمایم و بعد از آنكه من با او بیعت نمودم، شما با او بیعت نمائید و به او تبریك گوئید. آگاه باشید من با خداوند عهد و پیمان بسته‌ام و علی با من بیعت نموده است و من از طرف خداوند عزّوجلّ از شما برای علی بیعت می‌گیرم، پس هر كس عهد شكنی كند ضرر آن بر خود اوست... و من مأمور هستم كه با شما اتمام حجّت نمایم و برای قبول آنچه را كه پروردگار عزّوجلّ بر من نازل فرموده از شما برای علی امیرمؤمنان بیعت بگیرم و پیشوایان بعد از او را كه فرزندان من و نسل او می‌باشند، به شما معرّفی نمایم ( در اینجا برای بار سوم در غدیر خم، پیامبر به امام عصر اشاره‌ی روشن و واضح می‌نماید و می‌فرماید:) رهبرانیكه قائم آنها حضرت مهدی عج ا... تعالی فرجه می‌باشد و تا روز قیامت حجّت خدا بر خلق خواهد بود و به حق حكومت می‌فرماید...

آگاه باشید من مجدّداً گفتار خود را تكرار می‌نمایم، نماز را به پای دارید و زكات بدهید، امر به نیكی كنید و از منكر نهی نمائید و آگاه باشید كه بالاترین امر به معروف آن است كه در گفتار من استوار و ثابت‌قدم بمانید و به كسانیكه در این محل (غدیر خم) حضور ندارند گفتار مرا برسانید و آنها را به قبول آن وا دارید و از مخالفت با آن نهی نمائید، این فرمانی است كه از جانب خداوند عزّوجلّ صادر شده و من شما را به اطاعت از آن امر می‌نمایم و امر به معروف و نهی از منكر، همان امر و نهی امام معصوم می‌باشد.

ای مردم خداوند در قرآن معرفی می‌نماید كه امامان بعد از علی فرزندان او هستند، من هم به شما معرّفی نمودم كه آنها فرزندان من و من پدر آن‌ها می‌باشم چنانكه حق‌تعالی در قصّه‌ی حضرت ابراهیم (ع) فرموده است: «وَجَعَلَها كَلِمَةً باقیةً فی عَقِبِهِ (زخرف ـ 28)»، یعنی كلمه‌ی باقیه‌ را در نسل او قرار دادیم (یعنی خلافت را كه كلمه‌ی باقی است در عقب او خدا قرار داده است) پس از این آیه‌ ظاهر شد كه خلافت می‌باید همیشه در نسل حضرت ابراهیم بوده باشد و ذرّیّه‌ی امیرالمؤمنین علیه السّلام از نسل ابراهیم هستند و محتمل است كه ضمیر «عَقِبِهِ» به حساب تأویل قرآنی، راجع به حضرت امیرالمؤمنین باشد، بعد پیامبر اكرم (ص) فرمودند: و من شما را آگاه نمودم مادامیكه قرآن و عترت من راهنمای شما باشند هرگز گمراه نخواهید شد. ای مردم از گناه دوری جوئید و از روز قیامت بترسید چنانكه خداوند فرموده: «اَنَّ زَلْزَلَةَ السّاعَةِ شَئٌ عَظیمٌ (حج ـ 1)»، زلزله‌ی قیامت با عظمت است، پس به یاد مرگ باشید و زمان حساب و سنجش اعمال را فراموش ننمائید كه سرانجام در محضر خداوند به حساب افراد رسیدگی می‌شود و جزای اعمال شما از نیك و بد داده خواهد شد... ای مردم جمعیّت شما بیشتر از آن است كه یك یك با من بیعت نمائید و خداوند عزّوجلّ مرا امر فرموده كه با زبان از شما اقرار بگیرم برای رهبری علی امیرمؤمنان و امامان بعد از او كه به شما معرّفی نمودم... پس همه‌ی شما اقرار نمایید و همه بگوئید: شنیدیم و اطاعت می‌كنیم و راضی هستیم و فرمان می‌بریم از آنچه ابلاغ نمودی بر ما از طرف خداوند برای رهبری علی و فرزندان او كه امامان بعد از او خواهند بود و بگوئید: بیعت می‌كنیم با دلها و جان‌های خود و تا زنده هستیم و زمانی كه می‌میریم و بعد از مرگ كه زنده می‌شویم بیعت خود را تغییر نمی‌دهیم و در آن شك نمی‌آوریم و مردّد نمی‌شویم و از عهد خود برنمی‌گردیم ( و پیامبر این قسمت را دو بار تكرار فرمود به جهت استحكام مطلب) بعد فرمود: ای مردم آنچه می‌گوئید خداوند صدای شما را می‌شنود و از ضمیر شما آگاه است... هر كس با علی بیعت كند (در این روز غدیر خم) با خداوند بیعت نموده است... ای مردم از خدا بترسید و با علی امیرمؤمنان بیعت كنید و بدانید كه او و فرزندان او حسن و حسین و امامان بعد از آنها، كلمه‌ی پاك و باقیه‌ی الهی در زمین هستند، خداوند هلاك می‌كند كسی را كه حیله كند و ترحّم می‌فرماید بر كسی كه وفادار بماند، هر كس عهدشكنی كند، به خود ستم كرده است، ای مردم آنچه را كه با شما گفتم به دیگران بگوئید... ای مردم فضائل علی‌بن‌ابیطالب را خداوند عزّوجلّ در قرآن ذكر فرموده و آن بیشتر از آن است كه در یك مجلس بتوان بیان نمود، پس هر كس شما را به فضائل علی آگاهتان كرد، او را تصدیق نمائید... ای مردم آنهائیكه برای بیعت با علی سبقت گیرند و او را دوست بدارند و تسلیم امیرمؤمنان باشند، به نعم الهی در بهشت سرفراز خواهند شد، ای مردم سخنی بگوئید كه خدا از شما راضی و خشنود گردد و اگر شما و تمام مردم روی زمین كافر شوید هرگز به خدا ضرری نمی‌رساند.

در اینجا پیامبر خطبه را با این دعا پایان می‌دهد و می‌فرماید: «اللهمّ اغْفِر لِلْمُؤمِنینَ وَ الْمُؤمِنات وَ اغْضِب عَلَی الكافِرین و الحَمْدُ لِلّه ربّ العالَمین»، خدایا مردان و زنان مؤمن را بیامرز و كافران را مورد خشم قرار ده و حمد و ستایش مخصوص پروردگار عالمیان است.

پس از اتمام خطبه‌ی رسول الله در غدیر خم تمام اصحاب آوازها را بلند كردند و گفتند: شنیدیم و اطاعت كردیم آنچه را كه خدا و رسول او ما را بدان امر نمودند و همگی اطراف رسول خدا و امیرمؤمنان جمع شدند و همه مصافحه كردند و با حضرت بیعت نمودند، پس اوّلین كسی كه دست بر دست رسول خدا زد و به ولایت امیرمؤمنان علی بیعت كرد، «ابوبكر» بود و بعد از او «عُمَر» و بعد از او «عبیده جرّاح» و بعد از او «سالم مولای حذیفه» و بعد از او «سعید بن العاص» و محتمل است كه «عثمان» به جای یكی از اینها باشد و بعد از آن سایر مهاجران و انصار و باقی مردم تا آخرین نفر ایشان و همه بر حسب مراتب خود بیعت كردند و آن روز، بیعت تا وقت نماز شام طول كشید و پس از نماز باز مشغول بیعت شدند و تا 3 روز این بیعت ادامه داشت تا آنكه تمامی حاضران بیعت كردند و بدین صورت غدیرخم شكل گرفت و تا این روز از بركات و فیوضات غدیر خم، عالم اسلام و مسلمین جهان، سربلند و سرافراز است.

درباره‌ی غدیر خم، احادیث فراوانی در كتب شیعه و اهل سنّت وارد شده است، در این احادیث، ابعاد مختلف غدیر خم و اهمّیّت ولایت حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام و نقش تعیین كننده‌ی آن در مجموعه‌ی تفكّر اسلامی تبیین شده؛ بخشی از این روایات را «علّامه مجلسی» در «بحارالأنوار» ج 37 آورده كه به منتخبی از آن اشاره می‌كنیم:

1 ـ «پیامبر اكرم (ص)» فرمودند:

روز غدیر خم، برترین اعیاد امّت من است، روز غدیر، روزی است كه خداوند در آن، دین را كامل فرمود و نعمت را بر امّتم تمام نمود، و اسلام را به عنوان دین برای آنها پسندید.

2 ـ «امیرالمؤمنین علی علیه السّلام» فرمودند: امروز (روز غدیر خم) روز عهد و پیمان است، امروز، روز بیان حقایق ایمان است. امروز، روز طرد شیطان است. امروز، روز آزمایش مردم است.

«ابن جوزی» در كتاب «مناقب»، ابیاتی از قصیده‌ی جناب «كمیت بن زید اسدی» (متوفی 126‌ هجری) درباره‌ی عید غدیر می‌آورد و سپس می‌نویسد:

این ابیات را داستانی شگفت است، كه یكی از برادران دینی برایم حكایت كرد. وی می‌گفت: شبی این ابیات را می‌خواندم و در آنها اندیشه می‌كردم، تا اینكه خواب مرا در ربود. شب، در عالم رؤیا، «حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام» را به خواب دیدم، حضرت فرمودند: شعر كمیت را برایم بخوان. خواندم. آنگاه حضرت علی (ع) این بیت را به شعر كمیت اضافه فرمود:

 فَلَم أَرَ مِثْل ذاك الیوم یوما       و لم أَرَ مِثْلَهُ حَقّاَ اُضیعا

 یعنی: من مثل آن روز (روز غدیر خم روزی ندیده‌ام، و حقّی ندیدم كه مانند حق آن روز ضایع شده باشد.

3 ـ «حضرت فاطمه‌ی زهرا صلوات الله علیها»: «محمود بن لبید» می‌گوید: پس از رحلت پیامبر، حضرت فاطمه (س) بر سر قبور شهدا می‌آمد. روزی به زیارت قبر «حمزه» رفته بودم، آن حضرت را در آنجا یافتم كه در حال گریستن بود. من ایستادم تا حضرت آرام شد، آنگاه عرض كردم: بانوی من، می‌خواهم درباره‌ی مسئله‌ای از شما بپرسم كه مدّتهاست در سینه‌ام نگاه داشته‌ام. فرمود: بپرس. عرض كردم: آیا رسول خدا بر امامت علی (ع) تصریح فرمودند؟ حضرت فاطمه فرمودند: «واعَجَباه، اَنَسیتُم یَوْم غدیرخم؟» یعنی متعجّبم، آیا روز غدیرخم را فراموش كردید؟ به خدا قسم اگر حق را نزد اهلش می‌گذاشتند و از خاندان پیامبر خدا پیروی می‌كردند، هرگز دو نفر پیدا نمی‌شد كه درباره‌ی خداوند (و اصل توحید) با هم اختلاف كند و حق را نسل به نسل، به ارث می‌گذاشتند تا اینكه قائم ما (نهمین امام از نسل امام حسین (ع) ) قیام كند. اما كسی را مقدّم داشتند كه خدایش مؤخّر داشت و كسی را مؤخّر داشتند كه خدایش مقدّم نمود... وای بر آنها، آیا كلام الهی را نشنیدند كه فرمود: پروردگارت، هر كه را بخواهد، می‌آفریند و هر كه را بخواهد، (به نبوّت و امامت) برمی‌گزیند. (در این گزینش) آنان حقّ انتخاب ندارند. آری شنیدند و امّا آنان چنان هستند كه خدا فرمود: آنان (نابینایان) دیدگانشان كور نیست، بلكه دلهایشان كه درون سینه‌ها است كور است و (كور دلانند)، هیهات، آرزوهایشان را در دنیا گسترش دادند و مرگ خود را فراموش كردند، پس از حق دور شدند و اعمالشان گم شد.

باید توجّه داشت كه این گفتگو، تنها چند ماه پس از واقعه‌ی غدیر خم، انجام شده است.

 4 ـ «امام حسن مجتبی (ع)» در سال 41 هجری، زمانی كه می‌خواست پیمان صلح با معاویه را منعقد كند، خطبه‌ای خواند و ضمن آن فرمود: این امّت، جدّم رسول الله را دیدند و از او شنیدند، كه دست پدرم علی را در غدیرخم به دست گرفت و به آنها فرمود: «من كُنتُ مَولاه فَعَلی مَولاه اللهمّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ»، و سپس به آنها امر فرمود كه حاضران به غائبان بگویند.

5 ـ «امام حسین (ع)» در سال 58 یا 59 به حج مشرّف شد و در آن سال كه اواخر عمر معاویه بود، حضرت در مِنی در جمع هفتصد نفر از انصار و دویست نفر از صحابه‌ی رسول الله سخن گفت و از جمله فرمودند: شما را به خدا سوگند می‌دهم، آیا می‌دانید (و شهادت می‌دهید) كه رسول الله، حضرت علی (ع) را در روز غدیر خم به جانشینی منصوب نمود و مردم را به ولایت ایشان دعوت فرمود و به مردم امر نمود كه حاضران به غائبان این پیغام را برسانند؟ صحابه و انصار گفتند: آری، بار خدایا شهادت می‌دهیم.

6 ـ «ابواسحق» می‌گوید: از امام «علی بن الحسین (ع)» پرسیدم: معنی گفتار پیامبر (ص) چیست كه فرمود: «من كنت مولاه فعلی مولاه؟» امام سجّاد فرمود: پیامبر به مردم خبر داد، كه علی (ع) پس از حضرتش امام است.

7 ـ «ابان بن تغلب» از «امام باقر» معنی كلمه‌ی "مولی" را در حدیث غدیر پرسید، حضرت با تعجّب فرمودند: ای ابا سعید، تو درباره‌ی چنین چیزی سؤال می‌كنی؟! (منظور از كلمه‌ی مولی این است كه) رسول خدا به مردم اعلام فرمودند كه حضرت علی (ع) جانشین او در میان امّت است و تمام شؤون آن حضرت (به جز نبوّت) را دارا می‌باشد.

«امام باقر» فرمودند: ابلیس چهار روز (از عجز) ناله سر داد: اوّل روزی كه مورد لعن قرار گرفت، دوم روزی كه به زمین فرستاده شد، سوم روزی كه پیامبر (ص) به نبوّت مبعوث شد، چهارم روز غدیر خم.

(رد یك شبهه): از نخستین روزهای پس از واقعه‌ی غدیر خم، و پس از رحلت پیامبر، دشمنان كوشیدند تا سخنان پیامبر در روز غدیر فراموش شود، تلاشهائی كه هم‌اكنون نیز ادامه دارد. گاهی اصل وقوع واقعه‌ی غدیر را انكار كردند، كه از این كار چندان نتیجه‌ای نگرفتند، چرا كه بدیهی بودن و مسلّم بودن غدیرخم در تاریخ چنان است كه جای هیچگونه انكار ندارد. اقدام دیگر دشمنان این بود كه شبهه انداختند در اینكه گفتند، "مولی" در لغت به معنی دوست و یاور نیز آمده و مقصود پیامبر، رهبری علی‌(ع) نبوده است، آنچه در حدیث امام باقر و امام سجّاد و امام عسكری دیده می‌شود، بررسی همین مسئله است و در همین حدیث می‌بینیم كه حضرت باقر از ابان بن تغلب (صحابی بزرگ و عالم و مطّلع بوده) تعجّب می‌كنند كه چنین سؤالی مطرح كرده است، گرچه ممكن كه ابان بن تغلب این سؤال را برای یادگیری دیگران پرسیده باشد، آری همین احادیث به صراحت دلالت دارد كه معنای "مولی" در حدیث غدیر، رهبر و صاحب اختیار مؤمنان پس از رسول اكرم می‌باشد و نه چیز دیگر.

8 ـ «امام صادق (ع)» فرمودند: حقّ مردم، با شهادتِ دو شاهد داده می‌شود، امّا حقّ علی (ع) با وجود شهادت هزاران شاهد (در روز غدیر خم) داده نشد و پایمال گردید. 

«ابوالحسن لیثی» روایت می‌كند كه «امام صادق علیه السّلام» به جمعی از شیعیان كه در حضورش بودند فرمود: آیا روزی را می‌شناسید كه خداوند، اسلام را بدان محكم كرد و نور دین را بدان ظاهر ساخت و آن روز را برای ما و دوستداران و شیعیانمان عید قرار داد؟ گفتند: آیا روز فطر است؟ فرمود: نه، گفتند: روز عید اضحی (اضحی یعنی قربان)  است؟ فرمود: نه، این دو روز، روزهای شریفی است، لكن نورافشانی دین، بالاتر از اینهاست و آن، روز هیجدهم ذی الحجّه است.

9ـ «امام كاظم (ع)» فرمود: رسول خدا، مردم را به ولایت علی (ع) دعوت نمود، امّا مغرضین به او تهمت زدند و از نزدش خارج شدند، خداوند این آیات محكمات را نازل فرمود: (از سوره‌ی جن، مطالب بین الهلالین جزء روایت است) بگو من برای شما مالك ضرر و نفعی نیستم، بگو مرا هرگز در پناه نگیرد از خدا (اگر او را عصیان كنم) احدی و هرگز جز او پناهی نمی‌یابم مگر رسانیدن از جانب خدا و رسولش (درباره‌ی علی علیه السّلام)و هر كه خدا و رسولش را (درباره‌ی ولایت علی (ع)) عصیان كند، بدرستیكه آتش دوزخ برای اوست و همیشه در آن جاویدانند (بحار از مناقب).

10ـ «امام رضا (ع)» به حضورشان عرض شد: عروة بن زبیر گفته است، پیامبر در حالی رحلت فرمود، كه در حال تقیّه بود، امام رضا (ع) در جواب فرمودند: كلام خدای عزّوجل (یا ایّها الرّسول بلّغ...) هر تقیه‌ای را به ضمانت خدای عزّوجلّ از میان برداشت و امر خدای را تبیین فرمود، لكن قریش، آنچه را دوست داشت، پس از آن انجام داد.

11ـ «امام جواد (ع)» در قنوتش می‌فرماید: خدایا، انتقام دوستانت را از دشمنانت بگیر...، آنان در جایگاه اولیای تو جلوس كردند از روی جرأتی كه بر تو یافتند و ظلمی كه بر اهل بیت پیامبرت نمودند، و آتش خود را بر دشمنانت و دشمنان اهل بیت تجدید نما و عذابت را بر آنان مجدّد كن... و خدایا آنچه را كه به شیعیان ما بخشیدی از طهارت به ولایت دوستانت و برائت از دشمنانت، برای آنان حفظ كن.

12 ـ «امام هادی (ع)» در زیارت مفصّل غدیریّه كه از ایشان نقل شده و مشتمل بر مطالب مهمّی در فضائل و تاریخ زندگی علی (ع) و مطاعن دشمنان است، درباره‌ی واقعه‌ی غدیر می‌فرماید: شهادت می‌دهم كه خدای تعالی دعای رسولش را در حق تو مستجاب فرمود، سپس خدا پیغمبرش را مأمور ساخت تا اولویّت امامت تو را بر امّت اظهار كند تا علوِّ شأنِ تو و برهان حقانیّت تو بر امّت آشكار شود و سخنان باطل مخالفان محو و نابود شود و عذر و بهانه‌های (بهانه‌جویان) مردم قطع گردد و چون رسول خدا، از فتنه و فساد فاسقان (در امر خلافت) بیم داشت و درباره‌ی تو از منافقین بر حذر بود، خدا به سوی او وحی فرستاد: یا ایها الرّسول بلّغ...، پس از نزول آیه‌، رسول، زحمت مسیر سفر را بر خود نهاد و در بیان ریگ‌زار و گرمای سخت (صحرای جحفه) خطبه‌ای آغاز فرمود و به همه‌ی امّت شنوانید و حكم خدا را (درباره‌ی امامت علی (ع) ) ابلاغ نمود و پس از ابلاغ از تمام اُمّت پرسید: ای مردم، آیا من امر خدا را به شما رسانیدم؟ همه عرض كردند: بلی یا رسول الله، پس از آن عرض كرد: خدایا تو شاهد باش... پس (ای علی (ع) ) مردم به آنچه خدا در حق تو به رسولش نازل فرمود (جز جماعت اندكی) ایمان راسخ قلبی نیاوردند و اكثرشان، جز زیان بر خود نیفزودند.

 13ــ «امام عسكری (ع)» مورد سؤال درباره‌ی معنای حدیث غدیر واقع شد، پس فرمودند: پیامبر (ص) با بیان حدیث غدیر، خواست تا علی (ع) را به عنوان میزان و محور قرار دهد تا در هنگام بروز اختلافات، پیروان خدا (پیروان حضرتش از پیروان باطل) متمایز شود.

 14ـ «امام مهدی ارواحنا فداه» در دعای شریف ندبه ضمن اشاره به فضائل جدّ بزرگوارش امیرمؤمنان علی علیه السّلام به حدیث غدیر اشاره نموده و می‌فرماید: پس آن هنگام كه دوره‌ی عمر رسول اكرم به پایان رسید، ولی خود، علی بن ابی طالب را معرفی نمود و به مردم شناسانید، چرا كه رسول، انذار دهنده بود و هر قومی را هدایتگری است (اشاره به آیه‌ی 8 سوره‌ی رعد: انّما انت منذر و لكل قوم هاد) پس در حالی كه جماعت زیادی از مردم در پیش روی مباركش بودند، فرمود: «من كنت مولاه فعلی مولاه اللهمّ وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله».

الغرض عید غدیر است چنین روز غدیر   كه فضیلـت به علـی داده كریـم ستّــار

گفـت یــا ربّ دوستـانـش دوستــدار        بــارالــها دشمنــش دشمـن شـمــار

پــس پیـغـمبــر والِ مَـنْ والاه گـفت      بــارالــها عــادِ مَـنْ عــاداه گـــفت

آنچه گذشت هر چند اندك، مقام غدیرخم نزد خدا و خطبه‌ی غدیر و غدیر از منظر چهارده نجم سماواتی بود كه در راستای گسترش فهم دینی و آگاهیهای مذهبی بیان گردید، بدانید علی بهترین گزینه از نسل آدم است و هر كه به این گواهی، شهادت ندهد، از معرفت سرمدی فاصله گرفته است، ان‌شاء‌الله این قلیل خدمت مقبول آستان ربوبی و نبوی و علوی افتد، در خاتمه به عموم مردم گرفتار و صاحبان نیاز و احتیاج عرض می‌كنم برای دستیابی به حوائج به حروف ابجد علی (ع)، 110 بار با اخلاص و الحاح بخوانید این ذكر را:

الحمد لله الّذی جعلنا من المتمسّكین بولایت مولانا الامام الوصی

امیرالمؤمنین علی علیه‌السّلام

و الأئمّة‌ المعصومین من ولده سیّما بقیة الله تعالی فی الأرضین...

 همه با هم در این یوم ‌الله‌ الاكبر دست به دعا بر می‌داریم و عرضه می‌داریم: خدایا به عظمت علی (ع) این كشور شیعه‌ی علی (ع) را از جمیع خطرات و حوادث تلخ درونی و برونی مصونیّت عنایت فرما...

 بارالها به مقام علی (ع) جوانان ما را در رهروی مولای فتوّت ثابت قدم فرما... پاك دادارا همه‌ی ما را با محبّت و ولایت علی (ع) و فرزندان علی (ع) و قرّة‌العینش مهدی موعود (عج) زنده بدار و بمیران. ‌‌آمین.

«عید غدیر خم ـ 1423 ه.ق»